· 

Hoe maak je een succesvol geboorteplan

Het maken van een geboorteplan is gewoon heel erg nuttig. Het helpt je stil te staan bij wat jij belangrijk vind tijdens een bevalling, het geeft duidelijkheid voor jezelf, je partner en zorgverleners, en het geeft je de kans na te denken over jouw keuzes bij verschillende scenario's.

Maar een bevalling is toch niet te plannen? Je weet nooit hoe het gaat verlopen. Klopt. Een bevalling is net zo min te controleren als het weer tijdens je bruiloft, of een gebroken been tijdens de skivakantie. Je kunt nooit volledig voorspellen wat er precies gaat gebeuren, maar je kunt wel voorbereidingen treffen om alles bij verscheidene situaties zo goed mogelijk te laten verlopen.

Meer informatie over waarom het een goed idee is om een geboorteplan vind je in dit blog over het belang van een geboorteplan.

Inhoud

Wat moet er in een geboorteplan komen te staan? De inhoud van een bevalplan is voor iedereen anders. Wat voor mij belangrijk is, is dat voor jou misschien totaal niet. Hieronder staan 10 onderwerpen waar je over na zou kunnen denken en die je kunt opnemen in je geboorteplan:

  • Waar wil je bevallen? Thuis, in een geboortecentrum, poliklinisch of medisch? En als je thuis wilt bevallen kun je alvast nadenken over waar in huis: slaapkamer, woonkamer, hutje in de tuin. 
  • Wie wil je aanwezig bij je bevalling? Over het algemeen is dat je partner, maar misschien wil je ook graag je moeder of zus er bij hebben, of heb je een doula of fotograaf. En hier hoort natuurlijk ook bij wie je niet bij je bevalling wilt hebben. Vind je het goed als er stagiaires of studenten aanwezig zijn?
  • Hoe wil je bevallen? Wil je totale bewegingsvrijheid hebben? Lijkt een bevalbad je ideaal of een baarkruk misschien? Je bent uiteraard niet verplicht er tijdens de bevalling daadwerkelijk gebruik van te maken, misschien voelt op handen en knieën wel veel beter. Denk na over houdingen die voor jou mogelijk fijn zijn.
  • Hoe moet er met je gecommuniceerd worden? Wil je aanwijzingen of wil je dat zorgverleners zich afzijdig houden en de natuur zijn gang laten gaan? Moet alles duidelijk overlegd en gevraagd worden of wil je je laten leiden door de zorgverleners? Hoe moet er tegen je gepraat worden?
  • Hoe wil je omgaan met pijn? Wil je eventueel pijnbestrijding aangeboden krijgen? Wat voor pijnbestrijding heeft dan je voorkeur? Onderzoek goed de verschillende vormen van pijnbestrijding. Hoe effectief zijn ze? Wat zijn de eventuele bijwerkingen voor mij en/of mijn baby? Wordt ik beperkt in mijn bewegingsvrijheid? Welke natuurlijke vormen van pijnbestrijding zijn er?
  • Hoe kijk je aan tegen verschillende medische handelingen/interventies? Wil je regelmatig weten hoe ver je ontsluiting gevorderd is (en dus getoucheerd worden)? Of wil je juist helemaal niet getoucheerd worden? Moet er specifiek toestemming gevraagd worden voor alle handelingen? Zijn er dingen die je niet wilt? In principe mag je alles weigeren als jij je daar niet goed bij voelt. Denk aan de CTG, inknippen, oxytocine of een foetale schedel-elektrode.
  • Hoe wil je het eerste contact met je baby? Wie pakt de baby aan? Wil je dat zelf doen, wil je dat je partner het doet of je zorgverlener? Wil je de baby gelijk op de borst? Hoe wil je het eerste uur met je kindje? Wanneer moeten controles plaatsvinden? Wat denk je over vitamine K? Mag je baby gewassen of afgeveegd worden? Mag de baby een mutsje op?
    Wat wil je met de navelstreng? Doorknippen en wanneer dan en door wie? Wil je een navelklem gebruiken of een cordring? Wil je misschien de navelstreng intact laten (een lotusgeboorte) of doorbranden? 
    Wat als je baby opstarthulp nodig heeft? Gebruikelijk wordt je kindje dan gelijk afgenaveld en weggehaald, maar dit is niet perse beter voor je kindje. Extra zuurstof toedienen bijvoorbeeld kan prima met de navelstreng intact en bij jou op de borst. Dat heeft verschillende voordelen voor je kindje.
  • Welke voeding wil je dat je kindje krijgt? Wil je borstvoeding geven of kunstvoeding? Wat wil je als je zorgverleners zeggen dat je kindje bijvoeding nodig heeft? Mag dit kunstvoeding of suikerwater zijn of wil je dit niet? Wil je dan extra aanleggen, extra kolven of wil je misschien donormelk geven? Welke begeleiding zou je willen bij het slagen van de borstvoeding?
  • Wat wil je met de placenta? Wil je dat de geboorte van de placenta actief begeleid wordt, bijvoorbeeld door middel van een oxytocine injectie, navelstrengtractie of duwen op de buik? Of wil je juist de tijd krijgen om de placenta natuurlijk geboren te laten worden? In wat voor situatie ben je dan wel akkoord met een (meer) actieve begeleiding?
    Wat wil je met de placenta als die geboren is? Blijft deze met de navelstreng aan je kindje zitten (lotusgeboorte)? Mag hij de prullenbak in? Wil je hem bewaren om te begraven onder een boompje? Opeten? 
  • Wat wil je als er voor, tijdens of na de bevalling complicaties optreden of medische noodzaak is? Wil je je laten leiden door je zorgverlener? Wil je per situatie overleggen? Complicaties zijn namelijk niet altijd ernstig en je bent nooit verplicht mee te gaan in de standaard/voorgestelde protocollen omtrent een complicatie. In mijn tweede bevallingsverhaal kun je bijvoorbeeld lezen dat ik  thuis ben gebleven met meconiumhoudend vruchtwater en hoe we daar mee om zijn gegaan. Je kunt bij mogelijke complicaties gebruik maken van de B.R.A.I.N.S. methode voor beslissingen omtrent je zwangerschap en bevalling:
    • Wat is de Bedoeling? Wat willen we bereiken en/of voorkomen?
    • Wat zijn de Risico's? Wat kunnen de gevolgen? Hoe groot zijn de risico's dan?
    • Wat zijn de Alternatieven? Welke (natuurlijke) opties zijn er ook?
    • Wat zegt mijn Intuïtie? Wat denk ik zelf? Hoe voel ik me er bij? Wat zou ik het liefst willen?
    • Wat zou er gebeuren als we Niets doen? Als we wachten en de tijd nemen? Hoeveel tijd is er om een beslissing te nemen?
    • Ik wil hier bij Stilstaan. Tijd en ruimte nemen en overleggen. Heb ik nog vragen?

Je kunt deze onderwerpen gebruiken voor geboorteplan A, maar ook voor geboorteplan B of C. Denk na over verschillende scenario's. Wil je thuis, in een geboortecentrum of poliklinisch bevallen? Maak dan ook een plan voor als jouw zorg (tijdens de bevalling) overgedragen wordt aan de gynaecoloog. Denk alvast na over wat je zou willen als bijvoorbeeld een inleiding toch nodig blijkt te zijn.
Beval je in eerste instantie medisch? Ook dan zijn deze onderwerpen relevant. Wees niet bang ook bij een medische bevalling de regie te vragen en nemen.

Zelfs voor een (geplande) keizersnede kun je een plan maken. Je kunt bijvoorbeeld vragen om een gentle sectio. Het doel van een gentle sectio is de bevalling voor de baby zo natuurlijk mogelijk laten verlopen en voorkomen dat moeder en baby gescheiden worden na de geboorte. Dat is goed voor de binding tussen moeder en kind. Bij een gentle sectio schrijf ik expres 'vragen om' in plaats van 'kiezen voor'. Je kunt uiteraard kiezen voor een gentle sectio als je een geplande keizersnede hebt, maar een gentle sectio is niet in elk ziekenhuis een mogelijkheid. Kan dit in 'jouw' ziekenhuis niet, dan kun je uiteraard op zoek naar een ander ziekenhuis, maar dit is niet altijd een optie. Ook bij een spoedkeizersnede is het moeilijk(er) te realiseren. 
Wil je dat de arts je vertelt wat hij/zij aan het doen is tijdens de keizersnede of wil je het niet weten? Wil je dat het zeil omlaag gaat zodat je de geboorte van je kindje kunt zien?
Je kunt nadenken over wat je wilt dat er met je kindje gebeurd. Moet je partner bij de baby blijven tijdens controles etc? Doet je partner dan de huid op huid? Wie blijft er bij jou? Wil je dat je kindje bij jou blijft op de OK en/of de uitslaapkamer? Kan dat? En als dat niet kan, hoe snel kan je kindje weer bij jou zijn? Of jij naar je kindje toe?

Vormgeving en opzet

Je weet nu wat je allemaal in je geboorteplan zou kunnen zetten, maar hoe maak je het daadwerkelijke plan? Hoe krijg je het zo duidelijk en overzichtelijk mogelijk? Hoe zorg je er voor dat je zorgverleners in 1 oogopslag weten wat jij wilt?

De eerste tip is: ga niet alles uitschrijven! Tekst lezen is vermoeiend en de kans dat er dan onderdelen vergeten of overgeslagen worden is aanwezig. Gebruik steekwoorden en korte zinnen. Woordgebruik als "ik zou graag willen dat..." of "Als het mogelijk is dan..." is nergens voor nodig. Een geboorteplan mag best wat dwingend overkomen; je hebt er over nagedacht en dit is wat jij wilt!

Vaak wordt de tip gegeven je geboorteplan te beperken tot 1 pagina. Dit is niet noodzakelijk. Een geboorteplan mag best twee pagina's beslaan, zolang die pagina's niet vol tekst staan. Het is mij nog nooit gelukt een geboorteplan te schrijven dat op 1 pagina past zonder het lettertype zo te verkleinen dat het niet meer te lezen is. 

Gebruik eventueel kleurcodering. Niet met een legenda er bij uiteraard. Gebruik kleuren waar mensen sowieso een bepaalde associatie bij hebben. Groen voor dingen die je wel wilt, rood voor dingen die je niet wilt en belangrijke informatie, blauw of zwart voor meer neutrale opmerkingen.

Ook pictogrammen zijn een handig hulpmiddel om je plan duidelijk te maken. Een visueel geboorteplan is op zich al heel duidelijk en overzichtelijk. Je kunt verschillende soorten sets geboorte pictogrammen vinden op internet. Onderaan deze pagina kun je een zipbestand met losse pictogrammen downloaden die je kunt gebruiken voor je geboorteplan. Ook als je niet van plan bent een visueel geboorteplan te maken is het een goed idee om de pictogrammen te bekijken, het kan je helpen nog wat extra inzicht te krijgen in de keuzes die er zijn.

Nu weet je wat je vooral niet moet doen en wat je als hulpmiddelen zou kunnen gebruiken voor een duidelijk geboorteplan. Hoe maak je een plan dan overzichtelijk? Een overzichtelijk plan zet je het beste op in losse koppen.

  •  Begin met een kop met basis informatie over jou. Daar kun je bijvoorbeeld in zetten waar je wilt bevallen, wie je bij de bevalling aanwezig wilt en hoe er met je omgegaan moet worden. Ook andere belangrijke informatie over jou zoals allergieën, (aantal) eerdere bevalervaringen of dat je ooit misbruikt bent, zet je onder deze kop.

Daarna komen de drie fases van een vaginale bevalling; de 1ste fase (ontsluiting), 2e fase (uitdrijving) en de 3e fase (geboorte placenta). Maak voor elke fase een losse kop.

  • Onder het kopje van de 1ste fase beschrijf je hoe je denkt de weeën op te willen vangen, hoe er dan met je gecommuniceerd moet worden, of je mogelijk pijnstilling wilt en wat voor pijnstilling, en wat voor interventies je wel of niet wilt in deze fase (denk hierbij aan toucheren, wee opwekkers, vliezen prikken).
  • Bij de 2e fase kun je beschrijven hoe je het liefst wilt persen (in bad, baarkruk, liggend oid) of je actief gecoacht wilt worden in het persen, wie de baby op moet vangen en of je de baby gelijk op de borst wilt (en of die daar moet blijven). Ook voor deze fase kun je beschrijven welke interventies je wel of niet wilt (vacuümpomp, tang, inknippen).

  • Tijdens de 3e fase wordt de placenta geboren. Hierbij beschrijf je hoe jij wilt dat deze fase verloopt. Wil je dat de geboorte van de placenta actief begeleid wordt of wil je juist met rust gelaten worden en de natuurlijke oxytocine zijn werk laten doen. Hoe denk je te kunnen bewerkstelligen dat de natuurlijke oxytocine zijn werk doet? En uiteraard ook hier kun je weer beschrijven welke interventies je wel of niet wilt (oxytocine injectie, navelstrengtractie etc).

  • Dan nog een kopje baby. Wanneer mag je baby gewogen en gecontroleerd worden? Wat voor voeding wil je geven? Wil je vitamine K geven? Mag de baby afgeveegd worden en een mutsje op krijgen? Wat wil je met de navelstreng? Je kunt hier ook beschrijven wat je wilt als de baby wat hulp nodig heeft.

Niet voor iedereen belangrijk, maar persoonlijk vind ik het veel toevoegen, is een kop "Wat te doen bij mogelijke medische noodzaak". Hieronder plaats je hoe jij wilt dat er met je gecommuniceerd wordt bij mogelijke complicaties. Wil je dat je zorgverleners doen wat zij nodig achten? Of wil je juist dat er niks gebeurd zonder dat jij daar van af weet en toestemming voor hebt gegeven?

Als je thuis, in een geboortecentrum of poliklinisch bevalt kun je nog een stukje toevoegen voor als je tijdens de bevalling toch overgedragen wordt aan de gynaecoloog of in het geval van een spoedkeizersnede.

Print je geboorteplan meerdere malen uit. Stop het op een makkelijk bereikbare plek in je ziekenhuistas, hang het op je prikbord/koelkast/iets in het zicht in huis. Zorg dat je het plan besproken hebt met je zorgverleners en dat het in je cliëntenbestand staat. Hang het desnoods op iedere deur in huis, en de deur van de kamer die je krijgt in het ziekenhuis/geboortecentrum.

Voorbeelden

Wil je graag een voorbeeld zien van een overzichtelijk geboorteplan? Hieronder kun je mijn eigen geboorteplan inzien als voorbeeld, of gebruik google om verschillende voorbeelden van (visuele) geboorteplannen te vinden. 
Je kunt hieronder ook een sjabloon downloaden voor een visueel geboorteplan. De standaard indeling is voor een niet medische vaginale bevalling, maar je kunt hem uiteraard naar wens aanpassen, en onderdelen toevoegen of weghalen. Onderaan het document staan de andere pictogrammen die je kunt gebruiken.

Heb je dit hele stuk gelezen en ben je even helemaal van je stuk om alle opties die er zijn en dingen waar je over na kunt denken? Of heb je termen gelezen waarvan je denkt: Wat gaan ze doen!? Je kunt uiteraard veel informatie over de verschillende onderwerpen vinden op google, maar als je wilt kan ik je ook persoonlijk helpen met alle opties bekijken.

Download
Geboorteplan pictogrammen Milli Hill "Positief over bevallen"
Geboorteplan-Iconen-afzonderlijk-Samsara
Gecomprimeerd archief in ZIP formaat 6.9 MB
Download
Geboorteplan eigen voorbeeld
Geboorteplan pictotekst.pdf
Adobe Acrobat document 927.5 KB
Download
Geboorteplan sjabloon
Geboorteplan pictotekst sjabloon.dotx
Microsoft Word document 1.6 MB

Reactie schrijven

Commentaren: 0